Jak zrobić własny kompost? Poradnik krok po kroku

Własny kompost przygotujesz w drewnianym kompostowniku ustawionym na przepuszczalnej glebie, układając materiały zielone i brązowe w proporcji około 1:4. Potrzebujesz kilku desek lub palet, podstawowych narzędzi, wilgoci oraz dostępu powietrza. Sprawdź, jak zbudować konstrukcję, co do niej wrzucać i po czym poznać dojrzały nawóz.

Co daje kompostowanie?

Kompost powstaje podczas rozkładu odpadów organicznych przez bakterie, grzyby, promieniowce i dżdżownice. Mikroorganizmy rozdrabniają resztki roślinne, a przy tym wytwarzają ciepło. Dżdżownice przetwarzają biomasę i przyczyniają się do tworzenia próchnicy.

Gotowy materiał ma ciemny kolor, luźną strukturę i zapach przypominający leśną ściółkę. Po wymieszaniu z podłożem poprawia jego przepuszczalność, pojemność wodną oraz napowietrzenie. Dostarcza także roślinom azotu, fosforu, potasu i innych składników mineralnych.

Kompostownik ogranicza ilość bioodpadów trafiających do pojemnika. W 2020 roku w Polsce wprowadzono nowe zasady segregacji odpadów, a część gmin stosuje ulgi dla gospodarstw domowych, które kompostują bioresztki. Wysokość takiej bonifikaty zależy od lokalnych przepisów.

Kompostownik nie jest zwykłym koszem na śmieci. Trafiają do niego wyłącznie materiały, które mogą bezpiecznie rozłożyć się biologicznie.

Gdzie ustawić kompostownik?

Wybierz miejsce lekko zacienione, osłonięte przed silnym wiatrem i położone z dala od granicy z sąsiadami. Cień ogranicza wysychanie pryzmy, natomiast przewiew pomaga utrzymać dopływ tlenu. Kompostownik powinien stać na nieutwardzonej, przepuszczalnej glebie, a nie na betonie lub asfalcie.

Bezpośredni kontakt z ziemią ułatwia odpływ nadmiaru wody i dostęp organizmów glebowych. Jeśli w ogrodzie występują gryzonie, dno można zabezpieczyć drobną siatką metalową. Nie zamykaj jednak całkowicie przepływu powietrza.

Jak duża powinna być konstrukcja?

Optymalna wysokość kompostownika wynosi 150 cm, a jego objętość powinna mieścić się w granicach 1–2 m³. Zbyt mała pryzma szybko wysycha i nie osiąga właściwej temperatury. Nadmiernie duża staje się trudna do mieszania.

Jak zbudować drewniany kompostownik?

Kompostownik drewniany dobrze przepuszcza powietrze i pasuje do ogrodowej przestrzeni. Możesz wykonać go z palet, desek z recyklingu albo surowego drewna odpornego na wilgoć. Drewno wymaga impregnacji, lecz preparat nie powinien mieć kontaktu z przyszłym kompostem, jeśli zawiera substancje szkodliwe.

Do budowy przydadzą się deski, cztery słupki narożne, gwoździe lub wkręty do drewna, młotek, piła, miara, poziomica i papier ścierny. Szczeliny między deskami powinny mieć kilka centymetrów. Dzięki nim powietrze dociera do wnętrza, a mokre resztki nie zaczynają gnić.

Pracę wykonaj w następującej kolejności:

1. Wybierz i wyrównaj przepuszczalne miejsce.
2. Przytnij deski do zaplanowanej długości.
3. Połącz słupki narożne ze ścianami konstrukcji.
4. Zostaw szczeliny umożliwiające wentylację.
5. Na ziemi ułóż siatkę, jeśli chcesz ograniczyć dostęp gryzoni.
6. Sprawdź poziomicą, czy ściany stoją stabilnie.

Na dnie ułóż warstwę rozdrobnionych gałęzi o wysokości około 20 cm. Zapewni ona drenaż i ułatwi cyrkulację powietrza. Następnie dodaj cienką warstwę ziemi ogrodowej albo dojrzałego kompostu, który dostarczy mikroorganizmów.

Drewno, plastik czy mur?

Materiał wpływa na trwałość, wentylację i wygodę montażu, ale sam nie decyduje o jakości nawozu. Znacznie większe znaczenie mają wilgotność, skład wsadu i napowietrzanie.

Co wrzucać do kompostownika?

Najlepszy wsad tworzą materiały zielone i materiały brązowe. Pierwsze są świeże, wilgotne i bogate w azot. Drugie zawierają dużo węgla, zwykle są suche oraz bardziej włókniste. Mieszaj je w proporcji około 4 części materiałów brązowych na 1 część zielonych.

Materiały zielone obejmują obierki warzyw i owoców, resztki roślin, fusy po kawie i herbacie, skoszoną trawę, zwiędłe kwiaty, chwasty bez nasion oraz ugotowany ryż lub makaron. Skorupki jaj można dodawać do zwykłego kompostu, lecz nie do pojemnika, w którym hodujesz dżdżownice.

Do frakcji brązowej pasują suche liście, rozdrobnione gałązki, kora, słoma, siano, naturalny karton, rolki papierowe, niezadrukowane gazety, trociny z czystego drewna, szyszki, zrębki i papierowe ręczniki bez powłoki woskowej. Większe elementy potnij, bo mniejsza wielkość przyspiesza ich rozkład.

Przy kompostowaniu trawy zachowaj umiar. Świeża masa szybko się zbija i może ograniczyć dostęp tlenu, dlatego przełóż ją suchymi liśćmi, kartonem albo drobnymi gałązkami. Liście także warto rozdrobnić przed dodaniem do pryzmy.

Czego nie dodawać?

Niektóre odpady powodują gnicie, nieprzyjemny zapach albo przenoszą choroby. Z kompostownika wyklucz:

• mięso, ryby, kości i tłuszcze,
• nabiał, oleje oraz resztki sosów,
• plastik, szkło, metal i styropian,
• odchody psów, kotów i innych mięsożernych zwierząt,
• rośliny porażone chorobami lub szkodnikami,
• chwasty z nasionami i trwałymi kłączami,
• kolorowy, błyszczący lub woskowany papier,
• popiół z węgla, brykietu oraz trociny z malowanego drewna.

Ostrożność zachowaj także przy cytrusach, liściach orzecha włoskiego, dębu i olchy. Ich rozkład trwa długo albo może niekorzystnie zmieniać warunki w pryzmie. Nie dodawaj etykiet z owoców i warzyw, nawet jeśli wyglądają jak papier.

Jak prowadzić kompostowanie?

Układaj odpady warstwami. Po około 30 cm materiału roślinnego dodaj cienką warstwę ziemi lub starego kompostu, a potem kolejną porcję suchej frakcji. Taki układ ogranicza zapachy i pomaga zachować równowagę między azotem a węglem.

Wilgotność powinna przypominać lekko wyciśniętą gąbkę. Latem zwilżaj przesuszoną masę, lecz nie zalewaj jej. Podczas długich opadów zastosuj przewiewne przykrycie. Zamknięty pojemnik mieszaj widłami co 2–3 tygodnie, natomiast małą pryzmę można poruszać rzadziej.

Temperatura w środku stosu zwykle wynosi od 20 do 40°C, a przy intensywnym rozkładzie może chwilowo wzrosnąć nawet do 70°C. Ciepło świadczy o pracy mikroorganizmów. Pomiar wykonasz termometrem kompostowym z długą sondą umieszczoną około 20 cm w głębi pryzmy.

Jeśli kompost pachnie zgnilizną, masa jest zbyt mokra albo zbyt zbita. Dodaj suche liście, karton lub drobne gałązki i dokładnie ją napowietrz. W razie powolnego rozkładu można użyć preparatu bogatego w bakterie. ACTIVE KOMPOSTER jest nawozem mineralnym zawierającym dużo azotu, dlatego może przyspieszać rozkład, gdy wsad ma zbyt mało materiału azotowego.

Kiedy kompost jest gotowy i jak go użyć?

W sprzyjających warunkach kompost dojrzewa około 2–6 miesięcy, lecz pełny proces często trwa 6–12 miesięcy. Jesienią i zimą rozkład zwalnia. Gotowa masa ma temperaturę zbliżoną do otoczenia, zwykle około 25–40°C podczas końcowego dojrzewania.

Nie rozpoznasz w niej większości obierek, liści ani trawy. Pojedyncze kawałki kory lub gałązek mogą pozostać – przesiej je i wrzuć z powrotem do kompostownika. Dojrzały kompost nie powinien wydzielać kwaśnego ani gnilnego zapachu.

Przesianą masę wykorzystaj na kilka sposobów:

• wymieszaj ją z ziemią podczas sadzenia roślin,
• dodaj do podłoża w doniczkach i skrzyniach,
• rozłóż na grządkach jako nawóz przedsiewny,
• zastosuj 2–3-centymetrową warstwę wokół warzyw i bylin,
• użyj jej do ściółkowania krzewów oraz roślin ozdobnych.

Kompost poprawia strukturę gleby, zwiększa jej zdolność zatrzymywania wody i dostarcza próchnicy. W ciężkiej ziemi poprawia przepuszczalność, a w lekkiej ogranicza przesychanie. Na tym polega jego wartość – resztki z kuchni i ogrodu wracają do podłoża w użytecznej postaci.